EEN LEUK WEILAND
Een leuk weiland is geheel gericht op fysieke en psychische gezondheid van je paarden. Het heeft bossage voor beschutting, oriëntatie en voeding. Het heeft een perfecte waterhuishouding. Het heeft niveauverschillen en heuveltjes. Het is voor je eigen welbevinden ook heel leuk om in te wandelen.
Onderstaand vat ik samen wat ik met 8 jaar zoeken en experimenteren, en met in dank aanvaard advies van Staatsbosbeheer, Heidemij en Stichting Landschapsbeheer, heb opgebouwd.
In het struweel wonen veel nestelende vogels, inclusief eenden, maar ook ringslangen, egels en salamanders.Als je zoiets wilt aanleggen, neem dan als motto dat overdaad niet schaadt. De paarden zullen het nodige eten aan jonge scheuten en twijgen. Na een jaar of zes heb je een evenwicht. Niet elke boomsoort wordt door een paard aangegeten en dat verschilt ook nog per paard.
Om een boom of struik in bescherming te nemen kun je er een hekje omheen zetten maar handiger is om te zorgen dat rond eromheen zo 1,5 m brandnetel groeit. Dan komen ze er niet bij. Fruitbomen (voor je plezier) en nootbomen (erkend insectenverdrijvers) hebben die bescherming nodig.
Els, wilg, populier, vlier enzo groeit snel. Berk is mooi, groeit langzamer maar wordt niet aangegeten. Het devies is om in je omgeving te kijken naar wat zich snel huisvest in natuurgebied. Vraag advies aan je regionale Stichting Landschapsbeheer.
Als je vijvers opneemt (zeer aanbevolen) dan is het handig om die onderaards met elkaar in verbinding te houden. Dan heb je maar één goedkoop dompelpompje nodig om het water op niveau te houden. Het donkere vlekje in de foto is een klein (4 m breed, 3 m diep) vijvertje en daar van uit wordt de hele waterbedoening van het hele terrein geregeld.
Het lichtgroene is met kroos bedekte vijver. Die vijver speelt een essentiële rol in de waterhuishouding (zie verderop). Maar hij is ook paardvriendelijk vormgegeven. Aan de benedenwindse kant (op deze foto links) is de oever steil, aan de andere kant is hij langzaam aflopend. De vijver is drie meter diep en een paard kan er in zwemmen. Aan de bovenwindse rechterkant kan hij zelf uit het water klimmen. Veel kikkers vinden in die vijver een verblijf en geven in het passende seizoen een paarconcert. Als "vanzelf" komen er ook vissen in die vijver, dat gebeurt via eenden.Risico is dat als het vriest de paarden op het ijs gaan lopen. Met hun neusadem smelten ze de sneeuw aan de oevers en eten het begroeisel daaronder waar ze 's zomers niet bij konden komen. Dat is leuk. Maar paarden die er geen ervaring mee hebben weten niet of het ijs draagt. Een door het ijs gezakt paard redden (heb ik een keer moeten doen) is een ramp. Houdt een vijverwei gesloten als het ijs niet minstens 12 cm dik is.
De grazende paarden verplaatsen zich doorlopend over het terrein. Ze gaan af en toe ook lekker hardlopen. Ze begeven zich ook tussen het geboomte. Kennelijk is er van moment tot moment telkens iets anders dat het beste is om te eten (zie verderop over beplanting). Bij goed onderhoud is een halve hectare genoeg om 4 paarden van ochtend tot zonsondergang voldoende vertier, consumptie en beweging te doen vinden. Je merkt dat vanzelf aan het afnemen van verveelgedrag zowel buiten als op stal. Natuurlijk is die halve hectare niet genoeg om voor 100 % van het voedsel te zorgen. Als ze 's avonds op stal gaan worden ze nog bijgevoerd met hooi en granenmengsel. Hoeveel dat is hangt van het seizoen af.Er zijn plekken waar de paarden niet komen. Ze kiezen hoekjes waar ze mesten en brandnetelgroei of doorgeschoten gras gaan ze uit de weg. Daarom moet het graasland regelmatig (ca 6 keer per jaar) gemaaid worden met een motormaaier op 10 cm hoogte. Sommige plekken, vooral mesthoeken, zullen af en toe een meer grondige aanpak in de vorm van spitten of omploegen nodig hebben. Het landje van mest ontdoen is heel nuttig maar ook heel veel werk.
De grond loopt af richting sloot of vijver. Hij bestaat in dit geval uit 75 % veen en 25 % kleizand, doorgemengd tot 2,5 m diep. Dit doormengsel neemt neerslag nauwelijks op maar laat water weglopen naar het laagste punt (vijver of sloot). Echter als er geen regen is dan zuigt de grond (dat heet capilaire werking) het water van 2 m diep naar boven en het gras blijft groeien, gezond en groen.Deze foto is genomen pal na de hittegolf van 10 dagen in augustus 2004.
Dit is het wezelkasteel. Toevallig liet een avonturende jeugdeling (Rob, 11) dit voormalige tafelblad in het kader van zijn hutconstructie tussen de bomen liggen. Als je het nu (16/8/04) op tilt zie je een patroon van tunneltjes en een opbergplek van 3 dode veldmuisjes. Je ziet ook een wezeltje van nog geen 5 maanden oud die heel erg stil wordt van al dat daglicht. Ik heb hem stil bewonderd en nog geen naam gegeven.
Het gras is dus blijvend groen en groeiend. Overtollig water loopt weg, voor de begroeïng nodig water wordt aangezogen. Afhankelijk van de locatie vraagt zo'n systeem een deskundige aanpak maar het is niet te duur om het te installeren.Als de paarden bij naar weer terug naar de stal kunnen lopen om te schuilen, zoals in dit geval, is dat natuurlijk ideaal. De stal moet natuurlijk altijd geschikt zijn om paarden naar genoegen los te laten lopen in hun woning. Het is ook heel fijn voor de paarden als ze zelf naar de buitenbak kunnen gaan om te rennen, te rollen, of gewoon in het warme zand te liggen. In het algemeen geldt: schep zo veel mogelijk ruimte en variatie en zo veel mogelijk veiligheid.
Er bestaat mengsel van zaad dat het ideale graasland voor paarden oplevert. Alles aan gras en kruiden zit er in. Als je begint met een volstrekte ruïne van zuring, distel, paardebloem, brandnetel en overige begroeiïng waar een paard niets aan heeft, dan is desnoods het aanbrengen helaas wat desastreus. Je moet eerst je hele terrein door een professioneel bedrijf laten dood spuiten. Dan moet alles diep worden omgeploegd en vlak getrokken. Dan moet je met maaien nog steeds zorgen dat je wei goed blijft. Meestal zal echter voor een eerste opstart een goede ploegbeurt volstaan.
In het gras huizen ook veel padden. Als je maait moet je zo'n diertje even de kans geven. Hij springt voor je maaimachine weg en heeft verder een gelukkig leven.
De paarden verplaatsen zich voortdurend. Als je zelf door de wei wandelt zie je dat dit te maken heeft met verschillende soorten gras, mos en klaver die van meter tot meter kan verschillen. Soms ben je alle paarden kwijt omdat ze tussen de bomen staan. Je moet wel altijd zorgen dat er een gevulde drinkbak (cementkuip van E 10,- bij de Gamma of zo) in de wei of bij de stal staat. Als je dat niet hebt zal vroeg of laat een dorstig paard met zijn voorbenen de oever afglijden, te water raken en een onervaren paard kan er niet zelf uit klimmen. Bij lage temperaturen raakt het paard onderkoeld en is binnen een uur dood. Zie daarom onderstaande instructie over "paard te water".
Paard te water (belangrijk!)
Als je een weiland hebt met waterbegrenzing moet er altijd een trektouw van minimaal 8 m op een vaste plek hangen. Het touw heeft aan de uiteinden ogen of lussen. Een sleepkabel voor auto's is heel geschikt. Dan kun je, zo nodig in het water springend, de twee uiteinden van het touw met een schuifstrop om de polsen van het paard doen. Met 3 tot 5 man, dan wel een tractor of auto met trekhaak, trek je het paard uit het water. Maar let wel dat het paard als het een maal weer grond voelt meteen wil rennen. Dus er moeten twee personen voorbereid zijn: de een houdt het paard even stil en de ander haalt razendsnel het touw los of snijdt het desnoods door. Let op dat dit vliegensvlug moet. Oefen het "droog" op je eigen benen en met een paard dat gepoetst wordt.
Een paard te water kan het leven opgeven. Hij legt zijn hoofd terzijde en blaast zomaar zijn laatste adem uit. In alle liefde die je voor je paard hebt: houd hem wakker! Spring in het water, houd zijn hoofd omhoog, praat, schreeuw en zing en als dat allemaal niet helpt dan ransel je hem tegen je gemoed in met een zweep. In Godsnaam houd hem wakker.
Als je alleen bent of met z'n tweeën bel dan de brandweer. Die zijn er met tien minuten maar als ze onervaren zijn gaan ze aan het hoofd trekken en dat moet nu juist niet. Houdt zelf de leiding. Laat degene die belt zeggen dat hij/zij niet de eigenaar van het paard is want dan krijg je de kosten van de hulp niet in rekening gebracht.
Als het paard onderkoeld is bel dan direct de veearts en wrijf ondertussen het paard warm met stro.
25/08/04 Maarten Abeln (met dank aan Susan voor inspiratie)